Decyzje zapadły we wtorek podczas posiedzenia Rady Ministrów, gdzie przyjęto projekt nowelizacji ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Zmiany te będą miały daleko idące konsekwencje dla tysięcy ukraińskich rodzin przebywających obecnie w Polsce. Nowe regulacje łączą przedłużenie wsparcia z jednoczesnym zaostrzeniem kontroli nad jego wykorzystaniem.
Rząd daje zielone światło. Pomoc dla Ukraińców przedłużona do 2026 roku, ale będą nowe zasady
Przyjęte rozwiązania wynikają z decyzji Rady Unii Europejskiej dotyczącej wszystkich krajów członkowskich. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji podkreśla, że celem jest kontynuowanie pomocy uchodźcom przy jednoczesnym wprowadzeniu poprawek w zasadach zatrudniania obywateli Ukrainy w Polsce.
Najważniejszą zmianą jest przedłużenie ochrony tymczasowej dla obywateli Ukrainy uciekających przed wojną do 4 marca 2026 roku. Decyzja ta dotyczy również wydłużenia okresu załatwiania przez wojewodów kluczowych spraw administracyjnych. Chodzi między innymi o udzielanie zezwoleń na pobyt czasowy, pobyt stały oraz zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej.
Ochrona tymczasowa do marca 2026 roku – co to oznacza w praktyce
Ukraińcy będą mogli również dłużej ubiegać się o zmiany zezwoleń na pobyt czasowy i pracę, a także o zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodach wymagających wysokich kwalifikacji. Wojewodowie otrzymają też rozszerzone uprawnienia do cofania zezwoleń w przypadku wykrycia nieprawidłowości.
Kontynuowane zostanie wsparcie dla jednostek samorządu terytorialnego realizujących dodatkowe zadania oświatowe. Planuje się wydłużenie przepisów umożliwiających szkołom tworzenie dodatkowych oddziałów dla dzieci i uczniów będących obywatelami Ukrainy. Nauczyciele będą mogli otrzymać dodatkowe godziny ponadwymiarowe za zgodą na pracę z ukraińskimi uczniami.
Nowe przepisy wprowadzają znaczące ograniczenia mające na celu eliminację nadużyć w systemie pomocowym. Obywatele Ukrainy przekraczający granicę krótkoterminowo na podstawie zezwolenia w ramach małego ruchu granicznego nie będą mogli otrzymać uprawnień pomocowych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji uzasadnia to tym, że charakter pobytu takich osób nie jest bezpośrednio związany z działaniami wojennymi na terytorium Ukrainy.
Koniec z nadużyciami – uszczelnienie systemu pomocy
Komendant Główny Straży Granicznej będzie zobowiązany do wpisywania danych z dokumentów stanowiących podstawę przekroczenia granicy oraz dodawania odcisków linii papilarnych w celu jednoznacznej identyfikacji osób. Wprowadzony zostanie również wymóg osobistej obecności dzieci bez względu na wiek przy nadawaniu numeru PESEL.
Szczególne zaostrzenie czeka obywateli państw trzecich pragnących skorzystać z pomocy jako członkowie rodzin obywateli Ukrainy. Będą musieli potwierdzić więzy rodzinne stosowną dokumentacją – dokumentami stanu cywilnego lub innymi dokumentami wydanymi przez właściwe władze kraju. Regulacja ta wynika z prób nadużycia przepisów ustawy pomocowej i prób zalegalizowania pobytu przez obywateli państw trzecich, którzy nigdy nie pozostawali w relacjach rodzinnych z obywatelami Ukrainy.
Od 1 listopada 2025 roku nastąpią istotne zmiany w systemie zakwaterowania uchodźców. Projekt ustawy określa termin zakończenia przyjmowania uchodźców wojennych z Ukrainy do ośrodków zbiorowego zakwaterowania na 31 października 2025 roku, z wyjątkiem grup wrażliwych.
Po tym terminie wojewoda będzie mógł udzielić pomocy w postaci zakwaterowania i wyżywienia jedynie wybranym kategoriom osób. Dotyczy to dzieci, na które pobierane jest świadczenie wychowawcze, emerytów pobierających świadczenie emerytalne, osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności umiarkowanej i znacznej oraz kobiet po 60. roku życia i mężczyzn po 65. roku życia, o ile nie pobierają świadczenia emerytalnego. We wszystkich przypadkach wprowadzona zostanie odpłatność w wysokości 15 złotych na osobę dziennie.
Nowe zasady zakwaterowania i świadczeń – kto będzie mógł liczyć na pomoc
Doprecyzowane zostaną przesłanki do otrzymania świadczenia 800 plus. Wypłacane będzie również na dzieci, które ukończyły szkołę ponadpodstawową przed ukończeniem 18. roku życia oraz spełniają obowiązek nauki przez uczęszczanie do uczelni lub na kwalifikacyjne kursy zawodowe.
Rozszerzony zostanie katalog przesłanek do uchylenia zezwolenia na pobyt czasowy. Dotyczy to sytuacji, gdy obywatel Ukrainy złożył wniosek zawierający nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje, zeznał nieprawdę, zataił prawdę albo podrobił lub przerobił dokument. Zezwolenie może zostać również cofnięte w przypadku zawarcia związku małżeńskiego w celu obejścia przepisów dotyczących wjazdu cudzoziemców na terytorium Polski.
Projekt noweli wprowadza także zmiany w ustawach o zawodach lekarza, lekarza dentysty, pielęgniarki i położnej. Mają one uszczelnić system uproszczony umożliwiający wykonywanie tych zawodów przez obywateli Ukrainy oraz inne osoby, które uzyskały kwalifikacje poza Unią Europejską. Okręgowe izby pielęgniarek i położnych będą mogły przedłużyć warunkowe prawo wykonywania zawodu wydane w ramach procedury uproszczonej, jednak nie dłużej niż o 3 lata.
Rząd ocenił koszt pomocy dla Ukraińców tylko w czwartym kwartale 2025 roku na 997,4 miliona złotych. Z kolei w pierwszym kwartale 2026 roku już ponad 2 miliardy 69 milionów złotych.
