Decyzja zapadła niespodziewanie i wywołała falę komentarzy po obu stronach barykady. To, co jeszcze kilka tygodni temu wydawało się przesądzone, właśnie legło w gruzach. Szef rządu osobiście zabrał głos w sprawie, która elektryzowała środowiska biznesowe i pracownicze od wielu miesięcy.
Tusk zablokował reformę. Firmy odetchnęły, związki zawodowe wściekłe
Atmosfera wokół planowanych zmian gęstniała z każdym dniem. Przedsiębiorcy alarmowali, związkowcy zacierali ręce, a eksperci dzielili się na dwa zwalczające się obozy. Nikt jednak nie spodziewał się takiego finału. Reforma, która przeszła już przez Stały Komitet Rady Ministrów, nagle stanęła pod znakiem zapytania.
Kulisy tej sprawy są równie intrygujące co sam jej finał. Jeszcze na początku grudnia wszystko wskazywało na to, że nowe przepisy wejdą w życie. Tymczasem podczas posiedzenia rządu w ostatnim tygodniu doszło do zaskakującego zwrotu akcji. Premier miał ostro zakwestionować przedstawiony mu projekt.
Koniec marzeń o potężnym PIP
Donald Tusk zabrał głos podczas konferencji prasowej po szczycie „koalicji chętnych” w Paryżu. Jego słowa nie pozostawiają złudzeń – reforma Państwowej Inspekcji Pracy w dotychczasowym kształcie nie zostanie zrealizowana. Premier określił sprawę jako zamkniętą ze swojego punktu widzenia.
Kluczowym elementem spornego projektu była możliwość przekształcania przez okręgowych inspektorów pracy umów cywilnoprawnych – w tym umów o dzieło, zleceń czy kontraktów B2B – na umowy o pracę. W skrajnej wersji miałoby się to odbywać bez zgody zarówno pracodawcy, jak i osoby zatrudnionej. To właśnie ten zapis budził największe kontrowersje.
Szef rządu nie ukrywał swoich obaw. Przekonywał, że nadmierne uprawnienia dla urzędników, którzy decydowaliby o formie zatrudnienia, mogłyby okazać się destrukcyjne dla przedsiębiorstw. Co więcej, w jego ocenie taka regulacja mogłaby paradoksalnie doprowadzić do utraty miejsc pracy. Premier przyznał, że przedstawiał ministrom swoje zastrzeżenia z uzasadnionymi emocjami i w twardy sposób.
Ambitny projekt, który podzielił Polskę
Zatrzymana reforma obejmowała znacznie więcej niż tylko przekształcanie umów. Przewidywano wprowadzenie wymiany informacji między Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Państwową Inspekcją Pracy oraz Krajową Administracją Skarbową. Miało to służyć skuteczniejszym kontrolom i lepszej analizie ryzyka naruszeń prawa pracy.
Projekt zakładał również modernizację samych kontroli. Inspektorzy mieli zyskać możliwość przeprowadzania czynności kontrolnych zdalnie, z wykorzystaniem nowoczesnych urządzeń technicznych. Dokumentacja kontrolna, w tym protokoły, miała przyjąć postać elektroniczną. Planowano także zaostrzenie kar grzywny za wykroczenia przeciwko prawom pracownika.
Dodatkowo na Głównego Inspektora Pracy nałożono by obowiązek opracowania wieloletniej strategii rozwoju instytucji. Chodziło między innymi o rozwiązanie problemu nieobsadzonych wakatów oraz wdrożenie narzędzi informatycznych wspierających kontrole. Przewidywano również powołanie międzyinstytucjonalnego zespołu zadaniowego z udziałem szefów ZUS i KAS do spraw oceny ryzyka.
Starcie gigantów – biznes kontra związki
Projekt od początku dzielił opinię publiczną. Organizacje przedsiębiorców stanowczo sprzeciwiały się proponowanym rozwiązaniom, widząc w nich zagrożenie dla swobody prowadzenia działalności. Po drugiej stronie barykady stały związki zawodowe, które broniły reformy jako narzędzia ochrony pracowników przed nadużyciami.
Krytyczne stanowisko zajęło nawet Rządowe Centrum Legislacji. W swoich uwagach wskazało, że regulacja narusza konstytucyjne zasady – swobodę prowadzenia działalności gospodarczej, wolność wyboru zawodu oraz prawo do wyboru miejsca pracy. Te zastrzeżenia prawne stanowiły poważny argument przeciwko wprowadzeniu zmian.
Ministerstwo pracy odpierało zarzuty. Resort argumentował, że projekt nie wprowadza arbitralnego ograniczania swobody gospodarczej, lecz tworzy procedurę wykrywania i korygowania nadużyć. Wskazywano na ogromną skalę zjawiska zastępowania umów o pracę kontraktami cywilnoprawnymi. W ocenie ministerstwa temu procederowi należy bezwzględnie przeciwdziałać. Mimo tych argumentów premier postawił na swoim – reforma trafia na półkę, a rynek pracy pozostaje bez zmian.
