Na pierwszy rzut oka wygląda to jak zwykły odruch, który od lat towarzyszy piłkarskim spotkaniom. W rzeczywistości ten często powtarzany gest ma związek z reakcjami organizmu, przygotowaniem fizycznym, a nawet strategią stosowaną przez zawodników. Nie bez znaczenia pozostają również kwestie zdrowotne i przepisy obowiązujące na boisku.
- Piłkarze często wypluwają ślinę lub napój z powodów fizjologicznych związanych z intensywnym wysiłkiem. Przerwa na wodę nie oznacza zatem momentu, w którym piłkarze faktycznie uzupełniają płyny.
- Coraz częściej wykorzystują także płukanie ust napojami węglowodanowymi, które może wspierać wydolność.
- Znaczenie mają również odpowiednie nawodnienie, higiena oraz obowiązujące przepisy FIFA.
Dlaczego piłkarze plują na boisku? To nie przypadek
Widok piłkarza wypluwającego ślinę podczas meczu należy do najbardziej charakterystycznych obrazów futbolu. Wielu kibiców odbiera to wyłącznie jako nawyk, jednak przyczyny są znacznie bardziej złożone. Intensywny wysiłek wywołuje w organizmie zmiany, które wpływają również na jamę ustną. To właśnie one sprawiają, że zawodnicy często decydują się oczyścić usta i gardło.
Podczas bardzo intensywnego biegu zwiększa się produkcja śliny bogatej w składniki śluzowe i białkowe. Staje się ona gęstsza, przez co trudniej ją przełykać. Jednocześnie szybkie oddychanie przez usta powoduje wysuszenie jamy ustnej. Połączenie tych czynników sprawia, że wielu zawodników odruchowo pozbywa się zalegającej śliny.
Takie zachowanie pomaga oczyścić gardło i ułatwia oddychanie po wymagających sprintach. Były bramkarz Joseph Dosu wskazywał, że po intensywnym wysiłku zawodnicy odczuwają potrzebę oczyszczenia gardła, co pozwala im łatwiej wrócić do normalnego rytmu oddechu. Dla wielu piłkarzy jest to naturalny element funkcjonowania podczas meczu.
Moment wyplucia śliny często zbiega się z krótkimi przerwami w grze. Zawodnicy wykonują ten gest po wybiciu piłki na aut, rzucie rożnym lub innych chwilach przestoju. Dla części z nich stanowi to także krótki mentalny reset przed kolejną akcją.
Dlaczego piłkarze wypluwają wodę i napoje? Nie zawsze chodzi o pragnienie. Piłkarze wykorzystują biologię
Nie każde płukanie ust kończy się połknięciem napoju. Coraz częściej zawodnicy stosują metodę określaną jako „carb-rinsing”. Polega ona na przepłukaniu jamy ustnej słodkim napojem zawierającym węglowodany i jego wypluciu.
Badania wskazują, że kontakt roztworu węglowodanów z receptorami smakowymi wysyła sygnały do mózgu. Efekt ten może sprzyjać poprawie wydajności organizmu oraz opóźniać pojawienie się uczucia zmęczenia. Właśnie dlatego część sportowców wykorzystuje tę metodę podczas intensywnego wysiłku.
Ogromne znaczenie ma również odpowiednie nawodnienie organizmu. Utrata ponad dwóch procent masy ciała wskutek odwodnienia przekłada się na spadek wydolności, szybkości i precyzji wykonywanych zagrań. Z tego powodu kluby przygotowują szczegółowe strategie uzupełniania płynów przed, w trakcie i po meczu.
FIFA uwzględniła znaczenie nawodnienia, wprowadzając stałe trzyminutowe przerwy na uzupełnienie płynów około 22. minuty każdej połowy. Dzięki temu zawodnicy mogą zadbać o odpowiedni poziom nawodnienia bez wpływu na bezpieczeństwo rywalizacji.
Higiena, przepisy i różnice kulturowe także mają znaczenie
Choć wypluwanie śliny na murawę nie jest zakazane, obowiązujące przepisy wyraźnie rozróżniają różne sytuacje. Plucie w kierunku innych osób uznawane jest za akt przemocy i podlega karze. Zwykłe wyplucie śliny na boisko nie jest jednak sankcjonowane.
Po doświadczeniach związanych z pandemią COVID-19 większą uwagę zwrócono także na kwestie higieniczne. Obfite plucie może prowadzić do powstawania aerozoli, które sprzyjają przenoszeniu patogenów. Dlatego zawodnikom zaleca się unikanie takich zachowań w pobliżu innych osób.
Znaczenie mają również różnice kulturowe. W części krajów, między innymi w Hiszpanii oraz Ameryce Łacińskiej, plucie podczas meczu uchodzi za naturalny element gry wynikający z fizjologii wysiłku. W krajach anglosaskich bywa natomiast postrzegane jako zachowanie niehigieniczne.
Specjaliści zalecają regularne nawadnianie przed, w trakcie i po spotkaniu, świadome stosowanie płukania ust napojami węglowodanowymi oraz monitorowanie poziomu nawodnienia między innymi na podstawie masy ciała i koloru moczu. Równocześnie podkreślają znaczenie edukacji higienicznej oraz unikania plucia w pobliżu innych osób, szczególnie w okresach zwiększonego ryzyka chorób zakaźnych.
