Wokół jednego z najważniejszych programów zbrojeniowych ostatnich dekad rozgorzał spór, którego finał może zaskoczyć niejednego obserwatora polskiej polityki. Stawka jest ogromna – chodzi o dziesiątki miliardów euro, bezpieczeństwo kraju i przyszłość polskiej armii. Tymczasem zakulisowe negocjacje między rządem a Pałacem Prezydenckim nabierają coraz bardziej dramatycznego tempa.
Rząd ma asa w rękawie. Weto prezydenta w sprawie SAFE może okazać się bezskuteczne
Po ubiegłotygodniowej Radzie Bezpieczeństwa Narodowego prezydent Karol Nawrocki nie ukrywał, że ma poważne zastrzeżenia. Przyznał wprawdzie, że strona rządowa próbowała rozwiać część wątpliwości, jednak nie wszystkie pytania doczekały się odpowiedzi. Głowa państwa zaznaczała, że prace w Senacie dają jeszcze czas na dyskusję, ale tonu wypowiedzi nie można było nazwać optymistycznym.
Sam program SAFE budzi emocje nie tylko na szczytach władzy. To mechanizm nisko oprocentowanych pożyczek unijnych, dzięki którym państwa członkowskie mogą przyspieszyć inwestycje obronne, głównie poprzez zakupy uzbrojenia od europejskich producentów. Zobowiązanie finansowe rozciąga się aż do 2070 roku, co samo w sobie stanowi precedens na polskiej scenie politycznej.
Prezydenckie obawy sięgają głęboko
Nawrocki wielokrotnie podkreślał, że tego typu zobowiązania nie wolno ani demonizować, ani traktować z nadmiernym entuzjazmem. Zarówno Prawo i Sprawiedliwość, jak i otoczenie prezydenta obawiają się, że unijny program może w przyszłości posłużyć jako instrument politycznego nacisku na Warszawę. Jako przykład przywołują doświadczenia z Krajowym Planem Odbudowy i towarzyszącymi mu warunkami.
Pałac Prezydencki domaga się również jawności listy projektów, które rząd planuje sfinansować ze środków SAFE. Strona rządowa konsekwentnie odmawia, argumentując, że taki dokument ujawniłby słabe punkty polskich sił zbrojnych i stanowiłby bezcenną wiedzę dla potencjalnych przeciwników. Dodatkowym punktem zapalnym pozostają warunki udzielenia i spłaty pożyczki – Pałac obawia się możliwości arbitralnego wstrzymania wypłat przez Komisję Europejską, np. w razie zmian politycznych nad Wisłą.
W czwartek rzecznik prezydenta Rafał Leśkiewicz potwierdził, że szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki wspólnie z szefem Biura Bezpieczeństwa Narodowego Sławomirem Cenckiewiczem rozpoczęli prace nad własnymi poprawkami do ustawy. Zmiany mają dotyczyć właśnie warunków pożyczkowych.
Rząd odkrywa karty. Weto nie zatrzyma programu
Tymczasem w poniedziałkowej rozmowie na antenie Trójki Polskiego Radia padła deklaracja, która może całkowicie zmienić dynamikę sporu. Pełnomocniczka rządu ds. SAFE Magdalena Sobkowiak-Czarnecka oświadczyła, że nawet w przypadku prezydenckiego weta rząd zachowuje możliwość podpisania umowy z Komisją Europejską. Ustawa przyjęta przez Sejm nie jest bowiem do tego niezbędna.
Sobkowiak-Czarnecka wyjaśniła, że ustawa powołuje instrument finansowy w Banku Gospodarstwa Krajowego, reguluje kwestie płynności oraz ustanawia mechanizmy kontroli i audytu. Natomiast samo przyznanie Polsce środków z programu odbywa się na innej podstawie prawnej. Polska ma otrzymać około 43,7 mld euro ze 150-miliardowej puli – co czyni ją największym beneficjentem całego programu.
Pełnomocniczka zadeklarowała jednocześnie pełną determinację w kontynuowaniu rozmów z Pałacem Prezydenckim. Zapewniła, że zna konstrukcję programu od podszewki, jest przekonana o jego poprawności i niezbędności dla bezpieczeństwa Polski. Kolejne spotkania negocjacyjne zaplanowano jeszcze na poniedziałek.
