Spór dotyczący skutków zagranicznych małżeństw jednopłciowych ponownie znalazł się w centrum debaty prawnej. Najnowsze rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego zmienia sytuację wokół rozporządzenia, które miało wejść w życie pod koniec sierpnia i było odpowiedzią na wcześniejsze orzeczenia sądów administracyjnych.
Trybunał Konstytucyjny jednogłośnie. Rozporządzenie o transkrypcji małżeństw jednopłciowych uznane za niezgodne z konstytucją
Trybunał Konstytucyjny jednogłośnie uznał, że część rozporządzenia ministra cyfryzacji pozostaje niezgodna z konstytucją. Orzeczenie zapadło w trzyosobowym składzie pod przewodnictwem prezesa TK Bogdana Święczkowskiego. Sprawozdawcą był sędzia Stanisław Piotrowicz, a w składzie orzekającym znalazł się również sędzia Wojciech Sych. Wyrok dotyczy przepisów odnoszących się do wzorów dokumentów wykorzystywanych przy sporządzaniu i wydawaniu odpisów aktów małżeństwa oraz zaświadczeń dotyczących związków zawartych za granicą, które nie stanowią małżeństwa kobiety i mężczyzny.
Spór o treść nowych formularzy
Kwestionowane przepisy wynikały z nowelizacji rozporządzenia dotyczącego dokumentów z zakresu rejestracji stanu cywilnego. Zmiany opublikowano w Dzienniku Ustaw 22 maja bieżącego roku. W nowych formularzach dotychczasowe rubryki „dane kobiety” oraz „dane mężczyzny” zastąpiono opcjonalnym oznaczeniem „dane mężczyzna/kobieta”. Nowe wzory obejmowały odpis zupełny aktu małżeństwa, odpis skrócony oraz zaświadczenie dotyczące danych znajdujących się w rejestrze stanu cywilnego. Rozporządzenie miało wejść w życie 23 sierpnia, czyli po trzech miesiącach od jego ogłoszenia.
Rozporządzenie odpowiedzią na wyrok NSA
Projekt rozporządzenia podpisał w maju wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski. Była to reakcja na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, który zobowiązał warszawski urząd stanu cywilnego do dokonania transkrypcji aktu małżeństwa jednopłciowego zawartego poza granicami Polski. Sprawa miała swój początek w postępowaniu dotyczącym małżeństwa dwóch Polaków, którzy zawarli związek w 2018 roku w Berlinie, a następnie po przeprowadzce do kraju wystąpili o wpisanie aktu do polskiego rejestru. Wcześniej urząd odmówił wykonania tej czynności, wskazując, że polskie przepisy nie przewidują małżeństw osób tej samej płci.
Sąd, TSUE i reakcja posłów PiS
Postępowanie nabrało znaczenia po skierowaniu przez NSA w 2023 roku pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W listopadzie 2025 roku TSUE orzekł, że państwo członkowskie ma obowiązek uznać małżeństwo tej samej płci zawarte zgodnie z prawem innego państwa Unii, nawet jeśli krajowe przepisy nie przewidują takich związków.
W maju NSA uchylił wcześniejszy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz decyzję kierownika stołecznego urzędu stanu cywilnego i zobowiązał urząd do dokonania transkrypcji w ciągu 30 dni od zwrotu akt administracyjnych. Wkrótce po tym posłowie reprezentowani przez Marcina Warchoła złożyli do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o zbadanie przepisów rozporządzenia, a przedstawiciele PiS podkreślali, że choć wyroku NSA nie można zaskarżyć do TK, możliwe jest zakwestionowanie podstawy prawnej wykorzystanej przy jego wydaniu.
