W podatkach rzadko dochodzi do zmian, które jednocześnie budzą nadzieje i obawy. Tym razem rząd przygotował pakiet przepisów, który dla jednych oznacza mniej formalności, a dla innych może stać się źródłem dodatkowego ryzyka. Na przedsiębiorców czekają nowe zasady odpowiedzialności za VAT, ale także rozwiązania mające uprościć codzienne rozliczenia. Najważniejsze regulacje mają zacząć obowiązywać już jesienią.
Duże zmiany dla milionów podatników
Rząd przyjął projekt nowelizacji ustawy o VAT, nad którym Ministerstwo Finansów pracowało od jesieni 2025 roku. Pakiet obejmuje 25 zmian dotyczących zarówno rozliczeń podatkowych, jak i zasad odpowiedzialności przedsiębiorców. Większość nowych regulacji ma wejść w życie 1 października.
Nowelizacja dotyczy około 2 mln podatników VAT. Projekt łączy rozwiązania deregulacyjne z przepisami mającymi uszczelnić system podatkowy. To właśnie ten drugi element wzbudza najwięcej emocji wśród ekspertów i przedsiębiorców.
Już na etapie prac nad projektem doradcy podatkowi zwracali uwagę, że część nowych regulacji może prowadzić do sporów z administracją skarbową. Szczególnie dużo dyskusji wywołały przepisy dotyczące solidarnej odpowiedzialności za podatek VAT. Zmiany w tym zakresie mogą wpłynąć na sposób zawierania i rozliczania wielu transakcji.
Rząd przekonuje, że celem nowych rozwiązań jest ograniczenie nadużyć oraz zwiększenie skuteczności poboru podatku. Jednocześnie część regulacji ma odciążyć przedsiębiorców od zbędnych formalności. Efekty tych zmian będą odczuwalne zarówno przez małe firmy, jak i większe podmioty gospodarcze.
Split payment nie da już pełnej ochrony
Jedną z najważniejszych zmian jest modyfikacja zasad solidarnej odpowiedzialności za VAT. Obecnie przedsiębiorca, który zapłaci za fakturę przy wykorzystaniu mechanizmu podzielonej płatności, korzysta z ochrony przed odpowiedzialnością za niezapłacony podatek sprzedawcy. Po zmianach sytuacja nie będzie już tak jednoznaczna.
Mechanizm split payment polega na rozdzieleniu płatności na dwie części. Kwota podatku trafia na specjalny rachunek VAT, natomiast pozostała część należności zasila zwykłe konto przedsiębiorcy. Rozwiązanie to miało ograniczać ryzyko wyłudzeń podatkowych i chronić uczciwych uczestników obrotu gospodarczego.
Nowe przepisy przewidują jednak wyjątki od tej ochrony. Fiskus będzie mógł sięgnąć po odpowiedzialność nabywcy nawet wtedy, gdy zapłata została dokonana w systemie podzielonej płatności. To oznacza istotną zmianę dotychczasowych zasad.
Według projektu stanie się tak między innymi wtedy, gdy nabywca wiedział lub miał uzasadnione podstawy przypuszczać, że sprzedawca nie rozliczy należnego podatku. Odpowiedzialność może pojawić się również wtedy, gdy faktura dokumentuje czynności, które faktycznie nie zostały wykonane albo zawiera dane niezgodne z rzeczywistością. Przepisy obejmą także sytuacje związane z nadużyciem prawa.
Kontrowersje wokół cen i usług niematerialnych
Szczególne zastrzeżenia ekspertów wywołały regulacje dotyczące transakcji bez uzasadnienia ekonomicznego. Projekt przewiduje możliwość stosowania solidarnej odpowiedzialności również wtedy, gdy cena odbiega od wartości rynkowej. To rozwiązanie budzi wiele pytań dotyczących praktycznego stosowania nowych przepisów.
Małgorzata Samborska, doradca podatkowy i partner w Grant Thornton, zwracała uwagę, że w przypadku podmiotów niepowiązanych ustalenie jednej właściwej ceny rynkowej może być problematyczne. W jej ocenie odwoływanie się do wartości rynkowej w takich sytuacjach jest trudne do uzasadnienia. Ekspertka wskazywała także na ograniczone możliwości przedsiębiorców w zakresie samodzielnego określania takich wartości.
Projekt rozszerza również zakres solidarnej odpowiedzialności na część usług niematerialnych. Chodzi między innymi o usługi doradcze, zarządcze, reklamowe, rachunkowo-księgowe oraz badawcze. Nowe zasady mają dotyczyć faktur przekraczających 15 tys. zł lub równowartość tej kwoty wyrażoną w walucie obcej.
Dodatkowe ograniczenie pojawi się także przy większej skali współpracy. Odpowiedzialność będzie mogła mieć zastosowanie wtedy, gdy wartość usług niematerialnych nabytych od jednego podmiotu przekroczy w danym miesiącu 50 tys. zł netto. To rozwiązanie może szczególnie zainteresować firmy korzystające z usług zewnętrznych doradców i specjalistów.
Nie tylko obowiązki. Są też ważne ułatwienia
Nowelizacja zawiera również szereg zmian korzystnych dla przedsiębiorców. Jedna z nich dotyczy osób kończących działalność gospodarczą. Po wejściu nowych przepisów nie będą one musiały składać odrębnego zgłoszenia VAT-Z ani dodatkowej informacji o sporządzonym spisie z natury.
Ułatwienia obejmą także przedsiębiorców zmieniających siedzibę firmy. Jeśli zmiana adresu spowoduje przejście pod właściwość innego urzędu skarbowego, nie będzie konieczności składania aktualizacji VAT-R. To kolejny element ograniczający liczbę formalności.
Rząd planuje również likwidację obowiązku zapłaty VAT w ciągu 14 dni od wewnątrzwspólnotowego nabycia środka transportu. Dodatkowo podatnicy nie będą musieli wykazywać w JPK_VAT podstawy opodatkowania przy zakupach korzystających ze zwolnienia podatkowego. Rozszerzone zostaną także możliwości sprawdzania statusu podatników VAT nawet do pięciu lat wstecz.
Zmiany obejmą również system TAX FREE. Podróżni będą mogli samodzielnie deklarować wywóz towarów przy wykorzystaniu terminali udostępnionych przez Krajową Administrację Skarbową. Rozwiązanie ma usprawnić obsługę zwrotów podatku i ograniczyć formalności związane z odprawą.
Nowy skład VAT ma wspierać handel międzynarodowy
Wśród najciekawszych rozwiązań znalazła się także instytucja składu VAT. Ma ona ułatwić rozliczenia podmiotom uczestniczącym w międzynarodowym obrocie towarowym. To rozwiązanie funkcjonuje już w innych państwach Unii Europejskiej.
Nowe przepisy pozwolą stosować zerową stawkę VAT dla określonych transakcji realizowanych w składzie VAT. Dzięki temu przedsiębiorcy będą mogli odroczyć moment rozliczenia podatku. Obowiązek podatkowy pojawi się dopiero przy wyprowadzeniu towaru z tej procedury.
Zdaniem autorów projektu rozwiązanie ma poprawić warunki prowadzenia działalności związanej z handlem międzynarodowym. Jednocześnie ma zwiększyć atrakcyjność Polski jako miejsca realizacji operacji logistycznych i magazynowych. To element, który odróżnia nowelizację od typowych zmian nastawionych wyłącznie na uszczelnianie systemu.
Przyjęty przez rząd projekt pokazuje, że nowe przepisy VAT będą miały dwa oblicza. Z jednej strony przedsiębiorcy otrzymają mniej formalności i nowe narzędzia wspierające działalność gospodarczą. Z drugiej będą musieli znacznie uważniej oceniać swoich kontrahentów oraz okoliczności zawieranych transakcji, ponieważ dotychczasowa ochrona wynikająca ze split paymentu nie zawsze okaże się wystarczająca.
